Napoleon Series Discussion Forum

June 1807.

78e BULLETIN DE LA GRANDE ARMÉE
Heilsberg, 12 juin 1807

“...COMBAT DE SPANDEN
1. Le 5 juin, l'armée russe se mit en mouvement. Ses divisions de droite attaqučrent la tęte de pont de Spanden, que le général Frčre défendait avec le 27e régiment d'infanterie légčre. Douze régiments russes et prussiens firent de vains efforts ; sept fois ils les renouvelčrent, et sept fois ils furent repoussés. Cependant le prince de Ponte-Corvo avait réuni son corps d'armée; mais, avant qu'il pűt déboucher, une seule charge du 17e de dragons, faite immédiatement aprčs le septičme assaut donné ŕ la tęte de pont, avait forcé l'ennemi ŕ abandonner le champ de bataille et ŕ battre en retraite. Ainsi , pendant tout un jour, deux divisions ont attaqué sans succčs un régiment, qui, ŕ la vérité, était retranché.
Le prince de Ponte-Corvo, visitant en personne les retranchements, dans l'intervalle des attaques, pour s'assurer de l'état des batteries, ŕ reçu une blessure légčre, qui le tiendra pendant une quinzaine de jours éloigné de son commandement. Notre perte dans cette affaire a été peu considérable.
L'ennemi a perdu 1,200 hommes et a eu beaucoup de blessés.
COMBAT DE LOMITTEN
Deux divisions russes du centre attaquaient au męme moment la tęte de pont de Lomitten. La brigade du général Ferey, du corps du maréchal Soult, défendait cette position. Le 46e, le 57e et le 24e d'infanterie légčre repoussčrent l'ennemi pendant toute la journée. Les abatis et les ouvrages restčrent couverts de Russes. Leur général fut tué. La perte de l'ennemi fut de 1,100 hommes tués, 100 prisonniers et un grand nombre de blessés. Nous avons eu 200 hommes tués ou blessés.
Pendant ce temps, le général en chef russe, avec le grand-duc Constantin, la garde impériale russe et trois divisions, attaqua ŕ la fois les positions du maréchal Ney sur Altkirch, Amt-Guttstadt et Wolfsdorf : il fut partout repoussé. Mais, lorsque le maréchal Ney s'aperçut que les forces qui lui étaient opposées étaient de plus de 40,000 hommes, il suivit ses instructions et porta son corps ŕ Ankendorf.
COMBAT DE DEPPEN
Le lendemain 6, l'ennemi attaqua le 6e corps dans sa position de Deppen sur la Passarge. Il y fut culbuté. Les manśuvres du maréchal Ney, l'intrépidité qu'il a montrée et qu'il a communiquée ŕ toutes ses troupes, les talents déployés dans cette circonstance par le général de division Marchand et par les autres officiers généraux, sont dignes des plus grands éloges. L'ennemi, de son propre aveu, a eu, dans cette journée, 2,000 hommes tués et plus de 3,000 blessés. Notre perte a été de 160 hommes tués, 200 blessés et 250 faits prisonniers. Ceux-ci ont été pour la plupart enlevés par les Cosaques, qui, le matin de l'attaque, s'étaient portés sur les derričres de l'armée. Le général Roguet, ayant été blessé, est tombé de cheval et a été fait prisonnier dans une charge. Le général Dutaillis a eu le bras emporté par un boulet.
L'Empereur arriva le 8 ŕ Deppen, au camp du maréchal Ney. Il donna sur-le-champ tous les ordres nécessaires. Le 4e corps se porta sur Wolfsdorf, oů, ayant rencontré une division russe de Kamenski qui rejoignait le corps d'armée, il l'attaqua, lui mit hors de combat 4 ou 500 hommes, lui fit 150 prisonniers, et vint prendre position le soir ŕ Altkirch.

....”

In totale 300.000 uomini sono al di qua del Reno. L’esercito di manovra in prima linea ammonta a circa 195.000 uomini disposti nel modo seguente:
1. il I° C.A. (Bernadotte, 20.000 uomini) č dietro il Passarge tra Braunsberg ed il ponte di Spanden;

il IV° C.A. (Soult, 20-21.000 uomini) č dietro il Passarge tra Spanden e Deppen;

il III° C.A. (Davout, 17.000 uomini) č dietro il Passarge tra Deppen ed Allenstein;

il VI° C.A. (Ney, 16.000 uomini) č in posizione avanzata presso Guttstadt;

l’VIII° C.A. (Mortier) e la Guardia Imperiale, affidate a Lannes, sono piů indietro tra Dirschau e Finkestein;

la Riserva di Cavalleria (Murat) č distesa tra le foci della Vistola e l’altro Wrka; due divisioni sono distaccate con il I° C.A. ed una con il V°;

il V° C.A. (Massena, 36.000 uomini) č presso Ostroleka, con una divisione dragoni della riserva di cavalleria,

una divisione polacca (Zaponschek) č presso Neidenburg, l’altra a Varsavia, dove si trova anche una divisione bavarese (Principe di Baviera).

Lo sforzo militare francese č ancora maggiore considerando gli altri fronti:

il IX° C.A. (Jerôme Bonaparte, 12.000 uomini) č in Slesia.

il Corpo d’Osservazione (maresciallo Brune, 80.000 uomini) comprende truppe olandesi che presidiano le cittŕ anseatiche, spagnoli in arrivo sull’Elba, wurtemburghesi in Slesia, le divisioni francesi Boudet e Molitor e le truppe della Confederazione Renana.

contro il pericolo di sbarchi inglesi, le coste della Francia sono presidiate da 80.000 guardie nazionali, 3.000 gendarmi, 12.000 uomini tra guardiacoste ed artiglieria di linea.

l’Armata di Napoli, affidata a Joseph Bonaparte re di Napoli, dispone di 43.000 uomini (sui 53.000 iscritti ai ruoli), piů 6.000 ai depositi e 3.000 reclute in arrivo (15 IV) ed affronta 10.000 inglesi sbarcati in Calabria (18.000 ai ruoli).

La Ripresa delle Operazioni.
La Russia e la Prussia hanno rinnovato l’alleanza a Bartenstein (26 IV 1806) con l’intento di cacciare i francesi dalla Germania, invitando Austria ed Inghilterra ad aderirvi per decidere la sistemazione dell’Italia:

Bčnnigsen ha ricevuto 30.000 uomini e dispone di 100.000 uomini oltre il Passarge tra Heiligen, Mehlsach, nel campo trincerato presso Heilsberg ed a Wartenburg con la linea di rifornimento per Könnigsberg e Tilsit;

a sinistra il corpo di Tolstoy ammonta a 20.000 uomini;

a destra la divisione Kamensky (reduce da Danzica) ed i prussiani di Lestocq ammontano a 20.000 uomini;

Lebanof č in atteso con altri 30.000 uomini ma č in ritardo.

I russi avanzano in tre colonne al coperto dai boschi verso Altkirch, Wolfswort e Guttstadt, seguiti dalla Guardia Imperiale (granduca Costantino). Due attacchi diversivi sono previsti a Platow ed a Spanden.
5 VI - Combattimento di Altkirch. Il VI° C.A. (Ney, 15.000 uomini) č attaccato ad Altkirch da 50.000 russi. Il corpo francese si raduna velocemente al segnale, dato da tre colpi di cannone, e si ritira sull’altura del villaggio di Puffendorf, dietro Guttstad. Il rapido e micidiale fuoco di moschetteria, specialmente quello del 39° reggimento di linea, ferma i russi infliggendo loro gravi perdite. La superioritŕ numerica costringe 2 divisioni a ripiegare rapidamente ma ordinatamente verso Deppen, continuando ad aprire il fuoco. Ney perde gli equipaggi, le bestie da soma, pochi fanti e cavalieri avvolti dai russi. L’offensiva russa, malamente coordinata, č sospesa a metŕ pomeriggio.
Frattanto anche gli altri corpi sulla linea della Passagre sono ingaggiati dai russi:

il III° C.A. (Davout) accorre a Osterode verso il cannone;

il IV° C.A. (Soult, 20-21.000 uomini), trincerato presso il ponte di Lomitten, resiste a due divisioni russe guidate dal generale Doctorow che soffrono molte perdite. Il 40° ed il 57° reggimento di linea francese contrattaccano contro gli ordini. Il ponte č distrutto dai francesi ed i russi nella notte si disimpegnano.

piů a nord il I° C.A. (Bernadotte, 20.000 uomini) č attaccato a Spanden dai russi ed i prussiani guidati dal generale Kamenski. Il 27° reggimento leggero difende le ridotte, appoggiato dalla divisione Villatte. Gli attaccanti lasciano gravi perdite e si ritirano, inseguiti dal 17° reggimento dragoni. Bernadotte, ferito nello scontro, č sostituito da Victor.

il V° C.A. (Massena, 36.000 uomini) č disturbato dai cosacchi del generale Platow.

Napoleone ordina ai C.A. I°, IV°, VI° e III° di resistere, ed in caso di necessitŕ ripiegare a Saalfeld e Osterode, dove converge Murat con 7 divisioni di cavalleria, Lannes, Mortier, la Guardia e la divisione polacca da Neidenburg, per un totale di 155.000 uomini.
6 VI - Combattimento di Deppen. Il VI° C.A. (Ney) č nuovamente attaccato a Deppen. I quadrati francesi resistono alle furiose cariche dei cosacchi. Contenuto l’attacco, i francesi effettuano un contrattacco che costringe i russi a ritirarsi. I prigionieri russi dicono che le loro forze ammontavano a 10.000 fanti, 7-8.000 cavalieri e 20 cannoni perché il grosso sta concentrandosi a Guttstadt. In realtŕ il concentramento č a Heilsberg, solo il corpo di Kamenski ripiega verso Mehlask ed i prussiani di Lestoq verso Könnigsberg.
8 VI - Napoleone con la Grand Armeé punta su Pregel lungo la sinistra dell’Alle. Il IV° C.A. (Soult) č inviato ad inseguire il corpo di Kamenski. Per ingannare il nemico la linea di rifornimento č spostata per Marienburg invece che per Torun.
9 VI - Combattimento di Glottau. Preceduta dalla Riserva di Cavalleria (Murat), la Grand Armeé marcia da Deppen a Guttstadt. Presso Glottau sono schierati 15.000 fanti e 10.000 cavalieri russi a protezione del grosso. Murat attacca decisamente con i cavalleggeri di Pajol, Bruyere e Durosnel piů la divisione di cavalleria di Nansouty. La cavalleria della Guardia Imperiale russa contrattacca ma č respinta con gravi perdite. I russi lasciano un migliaio di prigionieri.
L’avanguardia francese entra a Guttstat (ore 20:00).

Lomitten - 5 czerwiec 1807

Jan W. Kowalik

W nocy z 4 na 5 czerwca, 1-sz Kolumna Dochtorova zgodnie z planem Bennigsena, wyruszyłla w kierunku na Wormditt. O 6:00 rano jej czołlowe oddziałly wyszłly z gęestego lasu w okolicy Albrechtsdorf (3 km na połludnie od Wormditt, i w takiej samej odległlośsci od mostu w Lomitten) i skierowałly sięe ku Lomitten (okołlo 6 km na połludniowy-zachód od Wormditt, na lewym brzegu rzeki Passarge), przeganiająac wysunięete na prawym brzegu Passarge francuskie placówki.
Podobnie jak w Spanden, tutejszy most byłl broniony przez fortyfikacje ziemne, z tąa jednak różznicąa, żze wysunięete do przodu, na prawym brzegu rzeki umocnienia skłladałly sięe z dwu redut połląaczonych parapetem. Kolejna reduta, najbardziej wysunięeta do przodu, zostałla usypana na lekkim wzniesieniu terenu. Od strony lewego brzegu, most byłl chroniony przez podobnąa redutęe, równieżz usypana na podobnym wzniesieniu gruntu. Po lewej stronie mostu, na prawym brzegu rzeki do fortyfikacji podchodziłl dosyćc gesty las, w zwiąazku z czym, przyczółlek mostowy zostałl ufortyfikowany dodatkowo od tej strony przez zasiek - "abattis".
Batalion 57 pułlk piechoty liniowej (Le Terrible) z brygady generałla brygady Fetry wraz z 4 armatami, byłl pozostawiony jako załloga przyczółlka mostowego i redut; inny batalion tego pułlku trzymałl las po lewej od fortyfikacji. Batalion 24 pułlku lekkiej piechoty byłl w lesie na drodze do Liebstadt (Miłlakowo), na lewym brzegu Passarge. Kolejny batalion 24 Pułlku Lekkiej Piechoty, pilnowałl rzekęe od Sporthenen (Podąagi) do Alken (Olkowo).
Reszta dywizji generałla St. Cyr (IV Korpus Soult'a) biwakowałla na płlaskowyżzu przed Liebstadt. Z stąad teżz zostałly wysłlane, 3 bataliony wraz z 2 armatami, jako wzmocnienie siłl na przyczółlku mostowym w Lomitten, gdy tylko rozpocząałl sięe pojedynek artyleryjski.

Bitwa rozpoczęełla sięe okołlo 8:00 rano, natarciem Rosjan w trzech kolumnach na abattis i reduty. Podczas gdy częeśsćc kawalerii Dochtorova przekroczyłla rzekęe w pobliżzu Sporthenen (2 km na półlnoc od Lomitten), wydzielony oddziałl piechoty z artyleriąa zagroziłl przejśsciem rzeki niżzej w Alken. W lesie po lewej stronie od przyczółlka mostowego i przed redutami, rozgorzałla zacięeta walka.
Zasiek - abattis, utracony w pierwszym, gwałltownym szturmie, zostałl odzyskany przez Francuzów. Nieprzyjaciela, który zdołlałl przeprawićc sięe przez rzekęe w Sporthenen, 24 pułlk lekkiej piechoty w ataku na bagnety zdołlałl odrzucićc ponownie na prawy brzeg Passarge. Przy okazji spalono prowizoryczny most, który w mięedzyczasie udałlo sięe Rosjanom wybudowaćc.
Tymczasem abattis ponownie zostałl zdobyty w kolejnym z ataków piechoty Dochtorova i Rosjanom prawie żze udałlo sięe przejśsćc most w Lomitten, kiedy pojawiłlo sięe wzmocnienie wysłlane przez generałla St. Cyr. Drugi batalion 57 pułlk piechoty liniowej jeszcze raz oczyśsciłl z Rosjan las po lewej stronie przyczółlka i przez ponad cztery godziny, skutecznie sięe broniąac, utrzymywałl sięe za abattis.
W tym samym czasie batalion 46 pułlk piechoty liniowej, i batalion 24 Pułlku Lekkiej Piechoty zdołlałly odrzucićc nieprzyjaciela z przedmośscia w Lomitten. Rosjanie jednak raz za razem usiłlowali szturmem wziąaćc przyczółlek mostowy. Francuzi nie ustęepowali i w ten sposób walka toczyłla sięe jużz od ośsmiu godzin.
Dochtorov, podczas tych działlańn, maszerowałl z więeksząa częeśsciąa swoich wojsk na Kalkstein (Kasztanowo) i Elditten (Eldyty), z zamiarem wsparcia ataku na lewąa flankęe Korpusu Neya. Wiadomośsćc o tym dotarłla do Marszałlka Soult'a, który zostałl poinformowany o kierunku ruchu wojsk Dochtorova przez generałla St.Hillaire, stojąacego ze swojąa dywizjąa za mostem w Pithenen. Natychmiast zostałly powzięete śsrodki dla obrony przejśscia rzeki Passarge w Pithenen, które równieżz byłlo bronione przez fortyfikacje ziemne.

Generałl St.Cyr w Lomitten, miałl ograniczyćc swojąa akcjęe do obrony przyczółlka mostowego. Nawet wycofaćc sięe na lewy brzeg rzeki, gdyby okazałlo sięe, żze jest mocno naciskany przez Rosjan.

St.Cyr ewakuowałl las po lewej stronie przyczółlka i w końncu zostałl zmuszany porzucićc równieżz reduty na prawym brzegu rzeki, które stałly sięe niemożzliwe do utrzymania z powodu zniszczeńn dokonanych przez artylerięe nieprzyjaciela. Ogieńn artylerii wznieciłl dodatkowo pożzary we wsi Lomitten, przez co ta spłlonęełla doszczęetnie.

Pomimo jednak oddania przez Francuzów przyczółlka mostowego na prawym brzegu, most w Lomitten, chroniony przez lewobrzeżznąa redutęe, nadal pozostałl niedostęepny dla Rosjan. Okołlo 20:00 wieczorem, walki w końncu wygasłly i Rosjanie wycofali sięe na Albrechtsdorf.
Wedłlug francuskich relacji, St.Cyr straciłl mniej więecej 1200 ludzi, Rosjanie zaśs ok. 2800. Dochtorov nie odważzyłl sięe ma wykonanie jakiejkolwiek próby przejśscia rzeki Passarge w Pithenen, znajdująac to miejsce zbyt silnie bronione.

Pomimo zaciekłlych walk, działlania w Spanden i Lomitten byłly niczym więecej, jak przykryciem poważzniejszych zamiarów Bennigsena, jakimi byłla próba odcięecia i zniszczenia VI Korpusu marszałlka Neya na jego wysunięetej pozycji w rejonie GuttstFrancuskie siłly zaangażzowane w akcjęe w Lomitten, 5 czerwca 1807
Siłly wydzielone z IV Korpusu Wielkiej Armii - Marszałlek Nicolas-Jean de Dieu Soult

2. Dywizja - generałl dywizji Claude Carra Saint-Cyr
1. Brygada - generałl brygady Guillaume-Raymond-Amand Vivies
24 pułlk lekkiej piechoty - pułlkownik Bernard Pourailly
2. Brygada - generałl brygady Francois-Pierre-Joseph Amey
4 pułlk piechoty liniowej - Louis-Leger Boyeldieu
28 pułlk piechoty liniowej - pułlkownik Jean-Francois Toussaint
3. Brygada - generałl brygady Fetry
46 pułlk piechoty liniowej - pułlkownik Joseph-Pierre Richard
57 pułlk piechoty liniowej - pułlkownik Jean-Pierre-Antoine Rey

Artyleria - 4 działla

Dywizja St. Hillaire'a broniąaca mostu w Pithenen
1. Dywizja - generałl dywizji Louis-Vincent-Joseph le Blond de Saint Hilaire
1. Brygada - generałl brygady Jacques-Lazare de Savettier de Candras
10 pułlk lekkiej piechoty - pułlkownik Pierre Berthezene
36 pułlk piechoty liniowej - pułlkownik Pierre-Andre-Hercule Berlier
2. Brygada - generałl brygady Claude-Joseph Buget
43 pułlk piechoty liniowej - pułlkownik Jean-Claude Baussain
55 pułlk piechoty liniowej - pułlkownik Rene Perier

Ciekawe jest równieżz, co na temat tych walk pisałl francuski biuletyn. Poniżzej 78 biuletyn Wielkiej Armii, w moim niedoskonałlym tłlumaczeniu:

Walki w Spanden. - 5 Czerwca rosyjska armia wznowiłla działlania. Jej dywizje na prawo zaatakowałly tete-du-pont Spanden, który generałl brygady Frere obroniłl z 27 pułlkiem lekkiej piechoty. Dwanaśscie rosyjskich i pruskich pułlków wykonywałlo kilkakrotnie bezskuteczne próby. Siedem razy ponawiali atak, ale jak zwykle byli za każzdym razem odparci. 17 pułlk dragonów zaszarżzowałl nieprzyjaciela natychmiast po ostatnim ataku, i zmusiłl ich do opuszczenia pola walki. Tak więec, podczas całlego dnia, dwie dywizje atakowałly bez skutku pojedynczy pułlk, który, tu trzeba przyznaćc, byłl za umocnieniami. Ksiąażzęe Ponte Corvo (Bernadotte), odwiedzająac redutęe podczas przerwy w walkach, otrzymałl drobnąa ranęe, która pozbawiłla go dowodzenia Korpusem do pięetnastu dni. Nasze straty w tej sprawie byłly nieznaczne. Nieprzyjaciel straciłl 1200 ludzi i wielu rannych.
Walki w Lomitten.
W tym samym czasie dwie rosyjskie dywizje należząace do rosyjskiego centrum atakowałly tete-du-pont Lomitten. Brygada generałla brygady Fetry (częeśsćc Korpusu Marszałlka Soult'a) obroniłla tete-du-pont. Rosyjski generałl zostałl zabity wraz z 1100 ludźzmi; 100 zostałlo wzięetych i wielka liczba raniona. Mieliśsmy 120 ludzi zabity i ranionych.
W tym czasie, rosyjski Naczelny Dowódca z Wielkim Księeciem Konstantym, Gwardiąa Cesarskąa i trzema dywizjami, atakowałl pozycje Marszałlka Neya, w Alizirzen (powinno byćc: Altkirchen - JWK), Guttstadt i Wolfsdorf. Nieprzyjaciel byłl wszęedzie odparty; ale kiedy Marszałlek Ney spostrzegłl, żze siłly nieprzyjaciela przewyżzszyłly czterdzieśsci tysięecy ludzi, wycofałl sięe ze swoim korpusem na Ankendorf.
Jan W. Kowalik

Spanden - 5 czerwca 1807

Jan W. Kowalik
Wobec przewagi liczebnej Wielkiej Armii, 2 czerwca, Bennigsen, podjąałl plan zaatakowania i zniszczenia wysunięetego do przodu VI Korpusu Neya, który byłl rozlokowany pomięedzy rzekami Passarge (Pasłlęeka) i Alle (ŁLyna), w okolicy Guttstadt (Dobre Miasto). Miałl nadziejęe, żze zniszczenie tego Korpusu w dużzym stopniu zniweluje przewagęe armii francuskiej i pozwoli mu utrzymaćc inicjatywęe przez resztęe kampanii. Wobec tego skoncentrowałl swojąa armięe w rejonie Heilsberg (Lidzbark Warmińnski), z wyjąatkiem awangardy Bagrationa, oddziałlów Płlatowa, i prawego skrzydłla pod dowództwem pruskiego generałla Lestocq.
Plan zniszczenie Neya, byłl niezmiernie skomplikowany. Podczas gdy Lestocq miałl zatrzymaćc Francuzów nad dolnąa Passarge, 6 pozostałlych kolumn miałlo uderzyćc na korpus Neya.

1 Kolumna - Dochtorov, z 24 batalionami i 4 bateriami, 7-ma i 8-ma dywizje - miałl posuwaćc sięe z Albrechtsdorf (Wojciechowo), na połludnie od Wormditt (Orneta), wypchnąaćc francuskie wojska za rzekęe Passarge i zagrodzićc im powrót małlymi, wydzielonymi oddziałlami. Wówczas miałl zająaćc pozycjęe na prawym brzegu rzeki mięedzy Elditten (Eldyty) i Schwenkitten (ŚSwięekity), naprzeciwko mostu w Pithenen (Pityny), co miałlo zapobiec połląaczeniu wojsk Soulta i Neya.

2 Kolumna - Sacken, z 2, 3, i 14 dywizjami i kawaleriąa obu skrzydełl, w sumie 42 bataliony, 140 szwadronów, i 9 baterii artylerii (12 do 14 armat każzda - okołlo 120 działl) - miałl maszerowaćc przez Arensdorf (Lubomino), i atakowaćc Neya, wspierająac awangardęe Bagrationa i 1-sząa Kolumnęe Dochtorova.

3 Kolumna - przednia strażz Bagrationa, 42 batalionów, 10 szwadronów, i 6 pułlków kozackich, miałla pozostawićc włlasne wsparcie w rejonie Peterswalde (Piotraszewo), maszerowaćc przez Grunau (Gronowo) i Altkirch (Praslity), w celu odcięecia oddziałlów, które Ney miałl w Peterswalde. Gdy tylko Altkirch zostałloby zajęete, wsparcie pozostawione w Peterswalde miałlo dołląaczyćc do głlównych siłl 3 Kolumny, atakująacej nieprzyjaciela mięedzy Knopen (Knopin) i Glottau (Glotowo).

4 Kolumna - Gorczakow, z 6-tąa dywizjąa, 12 batalionów, 20 szwadronów, i 3 pułlki Kozaków - miałl przejśsćc rzekęe Alle powyżzej Guttstadt, i uderzyćc na prawąa flankęe Neya, wcześsniej wydzielająac jednąa brygadęe (Knorring) w kierunku na Seeburg (Jeziorany) w celu wsparcia Płlatowa.

5 Kolumna - Płlatow, 3 bataliony, 10 szwadronów, 9 pułlków kozackich i 12 armat, oprócz brygady (Knorring) wspomnianej powyżzej - maskująacej jego ruch od strony wysunięetych placówek Massény (Gazan) w rejonie Willemburg (Wielbark na rzekąa Omulew ), miałl przejśsćc rzekęe Alle w Bergfried (Barkweda) i pomagaćc w oskrzydlaniu Neya.

6 Kolumna - Wielki Ksiąażzęe Konstanty, z 1-sząa dywizjąa Gwardii, 28 batalionów, 28 szwadrony, 3 baterie artylerii- miałl podąażzaćc, jako rezerwa, w dwóch kolumnach z Benern (Bieniewo), Arensdorf, i Sommerfeldt (Zagony) do Petersdorf (Piotrowo).

Tymczasem Lestocq, miałl posuwaćc sięe z Braunsberg (Braniewo) do Spanden przeciw oddziałlom I Korpusu Bernadotte'a nad Passarge, i angażzująac je, zapobiec tym samym przed przekroczeniem przez Francuzów rzeki. W tym samym czasie miałl równieżz ochraniaćc drogi do Zinten (Konevo Rosja) i dalej do Koenigsberg (Królewiec).

Temu dośsćc skomplikowanemu planowi Bennigsena, miałl równieżz w załlożzeniu sprzyjaćc fakt, żze najbardziej wysunięete do przodu oddziałly przedniej pozycji Neya otaczałl gęesty las, przez co ruchy koncentrująacych sięe wojsk rosyjskich byłly w dużzym stopniu zamaskowane przed francuskimi awanpostami. Niemniej jednak, wysunięete placówki Neya zdobyłly dostateczne informacje, które przekonałly francuskiego marszałlka, żze przed jego pozycjami nieprzyjaciel wykonuje jakieśs poważzne manewry. Wobec tego odpowiednio wcześsniej przedsięewziąałl kroki w celu koncentracji swojego korpusu, z zamiarem zajęecia pozycji za Ankendorf (Jonkowo), i utrzymania sięe tam, ażz do otrzymania poparcie od reszty armii. Ney zażząadałl od Soult'a o wsparcie jego lewego skrzydłla z Elditten (Eldyty) nad Passarge, i od Davout'a o wzmocnienie jego pozycji w Bergfried nad rzekąa Alle, na prawej flance.

I wówczas, 5 czerwca nacierająace rosyjsko-pruskie wojska, inicjująac nowąa kampanięe, spotkałly sięe z francuskimi placówkami na przyczółlkach mostowych na rzece Passarge, w Spanden (Spęedy) i Lomitten. Jednocześsnie VI Korpus Marszałlka Neya zostałl zaatakowany na pozycjach w okolicy Guttstadt.
Francuzi na zimowych kwaterach utrzymywali silne placówki wzdłlużz rzeki Passarge. Każzdy most miałl umocniony przyczółlek mostowy.

Napoleon planowałl otworzyćc wiosennąa ofensywęe 10 czerwca 1807 roku. Lecz, rankiem 5 czerwca, Bernadotte doniósłl o ataku na jego placówki nad rzekąa Passarge. Późzniej Ney meldowałl o nieprzyjacielskim postęepie na Altkirch (na półlnocny-zachód od Guttstadt).
Bennigsen, pierwotnie zamierzająac atakowaćc 4 czerwca, przesłlałl rozkazy do Lestocq'a, który miałl tego dnia zaangażzowaćc nieprzyjaciela nad dolnąa Passarge. Jednak z niewyjaśsnionych przyczyn, rosyjsko-pruska akcja zostałla odłlożzona do 5 czerwca. Co prawda, Lestocq zostałl o tym poinformowany, ale nie wydaje sięe, aby poprzedni rozkaz ataku z dnia 4 czerwca zostałl formalnie anulowany. Tego dnia więec, Prusacy rozpoczęeli natarcie.

Pruski generałl Lestocq do ataku na przyczółlek mostowy w Spanden wyznaczyłl dywizjęe Rembowa. Dywizja Rembowa zostałla skoncentrowana w nocny z 3 na 4 czerwca za Mehlsack (Pienięeżzno). W sumie ok. 3000 piechoty, 1500 kawalerii i 2 baterie artylerii. O 1:00 w nocy pruska dywizja rozpoczęełla marsz w kierunku Spanden (13 km na półlnocny-zachód od Wormditt ( na lewym brzegu rzeki Passarge) w czterech kolumnach.

Wczesnym rankiem atak na przyczółlek mostowy jużz sięe rozpocząałl, kiedy do Rembowa dotarłla wiadomośsćc od Dochtorova z Wormditt, dociekająaca przyczyn kanonady. Okazałlo sięe jasne, żze atak byłl przedwczesny. Rembow natychmiast przerwałl działlania i wycofałl sięe, pozostawiająac jedynie silne placówki naprzeciw Spanden.

Tego samego ranka dywizja Dupont'a (I Korpus Bernadotte'a) zostałla silnie ostrzelana w Zagern (Zawierz) przez inny oddziałl pruski Korpusu Lestocq'a. Te dwa przedwczesne ataki jedynie wzmogłly czujnośsćc Bernadotte'a i dałly mu czas na przygotowanie sięe przeciw dalszym atakom nieprzyjaciela.

5 Czerwca, okołlo 10:00 rano, atak na przyczółlek mostowy w Spanden zostałl wznowiony.
Umocnienia ziemne przecinałly tam podstawęe półlwyspu, utworzonego przez zakole rzeki Passarge. Centralna reduta w odległlośsci ok. 1000 kroków od mostu, zostałla połląaczona parapetem z rzekąa po obu jej stronach. Nieco z tyłlu, bezpośsrednio przed mostem, byłlo nastęepne umocnienie ziemne, otwarte w gardziel (gorge), chroniąace zupełlnie most. Pomimo tego, kierunek rzeki bardzo ułlatwiałl oskrzydlanie umocnieńn przyczółlka mostowego przez jakikolwiek oddziałl, któremu udałloby sięe przeprawićc na lewy (francuski) brzeg. Rzeka Passarge latem 1807 byłla możzliwa do przejśscia w bród w wielu miejscach, co dodatkowo osłlabiałlo wartośsćc obronnąa przyczółlka.

W reducie poza mostem, pozycjęe zajmowałl 27 pułlk lekkiej piechoty z brygady generałla brygady Frere, z 4 działlami i jednąa haubicąa. Na lewym brzegu, ponad i poniżzej zakręetu rzeki, stałla reszta dywizji Villatte'a i artyleria (94, 95, 63 pułlki piechoty liniowej, i 17, 18, 19, 20 pułlki dragonów z dywizji Sahuca).

Po dwóch godzinach cięeżzkiego ostrzałlu zewnęetrznej reduty, Prusacy ruszyli do ataku. Jednak 27 pułlk lekkiej piechoty pozwoliłl im zbliżzyćc sięe na odległlośsćc strzałlu i całlkowicie zmieszałl im szyki celnym ogniem salwowym. Piechurzy Rembowa zostali zmuszeni do wycofania sięe z cięeżzkimi stratami (500 zabitych i rannych, wg Hoepfner; 700 lub 800 wg Dumas). Za pobitymi Prusakami ruszyłl z przyczółlka mostowego 17 pułlk dragonów i goniłl ich ażz do Wusen (Osetnik).
Podczas walk Bernadotte zostałl ranny w głlowęe (inne źzródłla podająa, żze otrzymałl ranęe w szyjęe) kuląa muszkietowąa i musiałl przekazaćc dowodzenie I Korpusu generałla dywizji Dupont, który nastęepnego dnia, przekazałl dowództwo generałlowi Victor.

Podczas gdy trwałly walki w Spanden, Dupont byłl równieżz niepokojony w Petelkau (Pierzchałly) i Zagern, przez inne znaczne pruskie siłly korpusu Lestocq'a.
Ten i inne ataki, byłly jedynie fałlszywymi, dla odwrócenia uwagi Francuzów od rzeczywistego kierunku uderzenia wojsk rosyjskich na wysunięety do przodu VI Korpus Neya, i po jego lewej wojska IV Korpusu Soulta.
Francuskie siłly zaangażzowane w walki w Spanden, 5 czerwca 1807
Siłly wydzielone z I Korpusu Wielkiej Armii - Marszałlek Jean Baptiste Bernadotte

3 Dywizja - generałl dywizji Eugene-Casimir Villatte
1 Brygada - generałl brygady Bernard-Georges-Francois Frere
27 pułlk lekkiej piechoty - pułlkownik Clement-Jean-Etienne Lacoste
2 Brygada - generałl brygady Maurice-Etienne Gerard
63 pułlk piechoty liniowej - pułlkownik Regis-Barthelemy Mouton-Devernet
94 pułlk piechoty liniowej - pułlkownik Jean-Antoine-Francois Combelle
95 pułlk piechoty liniowej - pulkownik Marc-Nicolas-Louis Pecheux

Artyleria - 4 armaty i 1 haubica

Siłly wydzielone z Kawalerii Rezerwowej - Marszałlek Joachim Murat

4. Dywizja Dragonów - generałl dywizji Armand-Lebrun La Houssaye

1 Brygada - generałl brygady Pierre Margaron

19 pulk dragonów - pułlkownik Jean-Marie-Noël Delisle de Falcon Saint-Genies
27 pulk dragonów - pułlkownik Francois-Antoine Lallemand

2 Brygada - generałl brygady Jean-Baptiste-Antoine Laplanche

17 pulk dragonów - pułlkownik Frederic-Auguste de Beurmann
18 pulk dragonów - pułlkownik Justin Lafitte

Jan W. Kowalik

Madame CAZAJUS
Cantiničre au 57e de Ligne, sous le Premier Empire. Elle se distingue lors de l'attaque de Lomitten, en Pologne prčs de Friedland, le 5 juin 1807.
Pendant ces combats, elle donne de l'alcool aux soldats durant les combats sous le feu ennemi. Elle reçoit de Napoléon une chaîne en or.
Elle est également citée ŕ l'ordre du jour pour son action la bataille de Guttstadt : "Parmi les traits de bravoure et d'héroďsme, il en est un qui offre peu d'exemples puisqu'il appartient ŕ un sexe que la nature a rendu timide dans les dangers ; c'est celui de la nommée Cazajus qui, malgré une gręle de balles, pénétra deux fois de suite jusqu'au ravin oů nos troupes se battaient pour leur distribuer gratis deux barils d'eau-de-vie ; lorsqu'un soldat vint s'offrir pour y aller sa place, elle le refusa en disant que l'existence d'une femme était bien moins utile ŕ la patrie que celle d'un brave militaire". Ce faisant, elle perpétuait la tradition des cantiničres du 26e léger et du 4e de ligne qui avaient montré l'exemple ŕ Austerlitz.

Warmińnskie miejscowośsci na szlaku Napoleona – stan obecny i plany na przyszłlośsćc
2. Cesarz Napoleon nie wybierałl sobie wschodniopruskiego teatru działlańn w latach 1806-1807. Przemarsze i walki na terenie regionu warmińnsko-mazurskiego wynikałly z ogólnego rozwoju sytuacji militarnej. Ostatni ocalałly korpus pruski (L’Estocq) wycofałl sięe bowiem do Prus Wschodnich i Nowowschodnich i tam oczekiwałl kolejnych armii (Benningsena i Buxhöwdena) pod komendąa marszałlka Kamieńnskiego, a od 1 stycznia 1807 roku – Benningsena. Ruchy wojsk pruskich i rosyjskich spowodowałly ograniczenie głlównych działlańn w polu do terenów Polski półlnocno-wschodniej: na wschód od Wisłly i na półlnoc od Narwi.
Szczególne zagęeszczenie działlańn bojowych obserwujemy na terenie historycznej Warmii, mięedzy śsrodkowąa i dolnąa Pasłlęekąa a śsrodkowąa i dolnąa ŁLynąa. Wszakżze dwa głlówne pobojowiska (Pruska Iłlawa/Bagratonowsk I Frydląag/Prawdzińnsk) znajdująa sięe obecnie poza granicami RP. Mamy jednak do dyspozycji tęe częeśsćc mięedzyrzecza Pasłlęeki i ŁLyny, na której przetaczałly sięe głlówne siłly obu armii zarówno podczas kampanii zimowej 1807 roku, jak i w czerwcu tegożz roku. Doszłlo wówczas na tym obszarze do wielu mniejszych i więekszych potyczek i do jednej dużzej bitwy pod Lidzbarkiem Warmińnskim. Liczne miejscowośsci znalazłly sięe w zanotowanych anegdotach, legendach, zapadłly w pamięećc żzołlnierzy spisująacych wspomnienia. Dla wielu z tych wsi pobyt Napoleona lub jego wojsk byłl jedynym zetknięeciem z wielkąa, śswiatowąa historiąa, po czym znów przestałly byćc ważzne dla dziejopisów. Skoro przyszłlo nam żzyćc w czasach trudnych przemian o nie zawsze jasnym kierunku, musimy interesowaćc sięe każzdąa- choćcby najmniejsząa-możzliwośsciąa podniesienia upadku małlych miejscowośsci, najbardziej dotknięetych tymi przemianami.
Teren naszych rozważzańn ograniczamy do mięedzyrzecza Pasłlęeki i ŁLyny, pomijająac rejon Olsztyna i Braniewa. Obie wymienione rzeki przekroczymy w kilku wypadkach, niezbęednych dla powiąazania w całlośsc wydarzeńn 1807 roku. Koncentrujemy sięe na obszarze wielkich ofensyw czerwcowych Benningsena i Napoleona, od Kalist i Spęedów po okolice Górowa Iłlaweckiego i Bartoszyc. Z tego terenu wybierzemy miejscowośsci blizej zwiąazane z działlaniami bojowymi.
Pierwsze strzałly padłly na interesująacym nas wycinku regionu 4 czerwca 1807 roku pod SPĘEDAMI (d.Spanden). Siłly pruskie gen. Rembowa wspierane przez wydzielony korpus rosyjski Kamieńnskiego zaatakowałly tam dwukrotnie (takżze nazajutrz) potęeżzny szaniec i zasiek obsadzony przez oddziałly francuskiego I Korpusu Bernadotte’a. Atak zakońnczyłl sięe niepowodzeniem i dużzymi stratami, lecz spełlniłl zadanie: zmusiłl Bernadotte’a do pozostania w miejscu (Rosjanie chcieli go powstrzymaćc od pomocy dla zaatakowanego IV Korpusu Neya). W trakcie późzniejszych walk pod Spęedami marszałlek Bernadotte zostałl ranny w szyjęe i zastąapiłl go Victor.
Obecnie Spęedy sąa wsiąa pegeerowskąa połlożzonąa przy mośscie na Pasłlęece, na trasie Orneta-Młlynary. Kośscielnie przynależząa do parafii w Dobrach, gdzie znajduje sięe zabytkowy kośsciółl barokowy o gotyckich korzeniach (odległlośsćc Spęedy – Dobry wynosi 3 km). W promieniu kilku kilometrów znaleźzćc możzna malownicząa ruinęe kośsciołla w Osetniku i gotycki kośsciółl , z barokowąa wieżząa, w Wilczęetach (wszystkie te miejscowośsci sąa wymienione w źzródłlach dotycząacych 1807 roku). Najciekawszym bodaj obiektem połlożzonym 3 km od Spęedów jest ruina pałlacu Dohnów w GŁLADYSZACH (d. Schlodien). Zwiedzanie tych obiektów możzna połląaczyćc bez trudu z odwiedzeniem pobojowiska pod Spęedami, połlożzonego tużz za mostem, na prawym brzegu Pasłlęeki. Ze stosownym planem w ręeku (np. Szkicem nr 17 z dziełla E. v. Hopfnera) możzna rozpoznaćc w terenie pozostałlośsci szańnców fracuzkich. Niezależznie od ewentualnego włląaczenia Spęedów do planowanego Szlaku Wojen Napoleońnskich (patrz niżzej), należzałloby spróbowaćc zainteresowaćc tym terenem rodzinęe królewskąa Szwecji. Tu bowiem, pod Spęedami, protoplasta obecnych dynastów szwedzkich otrzymałl bodaj ostatniąa ranęe w swej wojskowej karierze (dysponuje listem cesarza do marszałlka Bernadotte, wyrażzająacym troskęe o jego zdrowie). Choćcby skromna suma uzyskana od JKM króla Szwecji posłlużzyłlaby np. Do ufundowania stosownej tablicy, ewentualnie więekszy nakłlad – nawet do trwałlego zabezpieczenia ruin pałlacu w Głladyszach lub odtworzenia częeśsci załlożzenia parkowego. Najtańnsząa inicjatywąa wydaje sięe byćc udostęepnienie o okolicznych wsiach (w sprzedażzy) widokówek lub folderów popularyzująacych zarówno Bernadotte’a, jak i Napoleona (patrz niżzej).
5 czerwca 1807 roku rosyjski generałl Dochturow zaatakowałl teżz korpus Soulta (IV) pod obecnie nie istniejąacąa osadąa LIMITY/LEMITY (d. Lomitten). Pobojowisko, choćc trudniej dostęepne, możze byćc odwiedzane podczas przejazdu mięedzy odległlym o ok. 10 km Miłlakowem a Ornetąa. Preferowane byłlyby tu węedrówki piesze prawym brzegiem Pasłlęeki, gdzie znajdująa sięe ostoje bobrów („herbowych” zwierząat powiatu lidzbarskiego). Znajdująace sięe w naszym posiadaniu dokłladne opisy stacia pod Limitami mogąa zostaćc wykorzystane w ewentualnym folderze łląacznie ze Spęedami. Warto dodaćc, żze oba starcia znalazłly odzwierciedlenie w 78 Biuletynie Wielkiej Armii z czerwca 1807 roku, w zwiąazku z czym ich opis jeszcze w 2001 roku powinien byćc uwzglęedniony w planach wydawniczych Ośsrodka Studiów Epoki Napoleońnskiej w Pułltusku (patrz niżzej).
Kolejnąa miejscowośsciąa, jaka winna byćc objęeta planowanym Szlakiem Wojen Napoleońnskich sąa EŁLDYTY WIELKIE (d. Elditten), gdzie stacjonowałly wojska Soulta (istniałla tam dużza reduta- jedyna, której Rosjanie nie zniszczyli 8 czerwca 1807 roku przez WILCZKOWO (d. Wolfsdorf), by osaczyćc głlówne siłly sprzymierzonych.
W samej wsi znajduje sięe neogotycki kośsciółl o XV-wiecznych korzeniach, pod rzadkim u nas wezwaniem śsw. Marcina z Tours. Znacznie ciekawszym obiektem jest wzglęednie dobrze zachowany dwór należząacy ongiśs do znanego rodu Hatyńnskich (von Hatten), wsłlawiony m.in zabiegami (w 1 połl XIX w.) o uratowanie lidzbarskiego zamku przed rozbiórkąa. Zachowałl sięe teżz cmentarz rodowy. Innąa atrakcjąa okolicy pozostająa równieżz bobry nad Pasłlęekąa. Ełldyty odwiedzimy, jadąac wygodnąa drogąa z Miłlakowa do Dobrego Miasta. Tęe wieśs i zwiąazane z niąa wydarzenia 1807 roku należzałloby powiąazaćc (nićcmi Szlaku) raczej z Dobrym Miastem, niżz z Ornetąa (dogodniejsze połląaczenia).
Słlawomir Skowronek